Hoe vieren ze kerst op Sicilië? Anders dan in Nederland, dat is zeker. Geen Sinterklaas en geen gourmet, maar een kerstlunch die de hele middag duurt, kerststallen in elke kerk en een goede heks die op 6 januari snoep brengt. Wij wonen op Sicilië en vertellen je hoe kerst hier gevierd wordt, waar je de mooiste kerstsfeer vindt en waar je als bezoeker rekening mee moet houden.
Kerst op Sicilië in het kort:
• Cadeautjes: geen Sinterklaas, maar cadeaus met kerst. Op 6 januari brengt de Befana snoep
• 25 december: dé familiedag, met een lunch van 13:00 tot een uur of 17:00
• Kerststal (presepe): het hart van kerst op Sicilië, soms zelfs als levende kerststal
• Mooiste kerstsfeer: Taormina, Catania, Acireale en Linguaglossa (kerstman en optocht)
• Levende kerststal: Agira speelt hem als enige van Italië in de kerstnacht zelf
• Lekkers: panettone, pandoro, buccellati en cassata
Op deze pagina:
- Kersttradities op Sicilië
- De kerstlunch op 25 december
- Cadeautjes, Befana en Sinterklaas
- Wist je dat? Kerstgewoontes die Nederlanders verbazen
- De mooiste kerstsfeer rond de Etna
- Typisch kerstlekkers
- Praktisch: wat is open?
- Excursies rond kerst
Kersttradities op Sicilië
De kerstperiode begint op Sicilië officieel op 8 december, met het feest van de Immacolata. Dan gaan de kerstbomen en de kerstverlichting aan en worden in veel huizen en kerken de kerststallen opgebouwd. De periode eindigt op 6 januari met de Epifania, de komst van de Befana.
De kerststal (presepe) is op Sicilië minstens zo belangrijk als de kerstboom. In bijna elke kerk staat er een, vaak heel uitgebreid, met complete dorpjes, ambachtslieden en watervalletjes. In sommige plaatsen wordt zelfs een levende kerststal (presepe vivente) opgevoerd, met inwoners als herders, smeden en bakkers.
Van 16 tot en met 24 december is het de tijd van de novena. Dan trekken in verschillende Siciliaanse dorpen muzikanten met doedelzakken en herdersfluiten rond, de ciaramiddari, die kerstliederen spelen bij kerststallen en kleine altaartjes. Vlak bij Taormina kun je ze bijvoorbeeld nog horen in Castelmola.
Op kerstavond gaan veel Sicilianen naar de nachtmis (messa di mezzanotte) om middernacht. Ook als je niet gelovig bent, is het een bijzondere, warme sfeer om mee te maken.
De kerstlunch op 25 december
Op 25 december wordt bij de familie gegeten, en dan niet ’s avonds, maar tussen de middag. Die lunch begint rond 13:00 uur en duurt vaak tot een uur of 17:00: je bent eigenlijk de hele middag aan het eten. ’s Avonds eet je meestal niets meer. Gourmetten of steengrillen zoals in Nederland kennen ze hier niet.
Zo ziet een kerstlunch bij onze Siciliaanse familie eruit:
- Aperitivo met kleine hapjes en voorgerechtjes
- Twee verschillende pasta’s
- Vlees, bijvoorbeeld een arrosto, een soort Italiaanse rollade
- Toetjes: tiramisu, en natuurlijk panettone en pandoro
Op kerstavond (24 december) eten veel Siciliaanse families juist vis. Na het eten gaan veel mensen naar de nachtmis.


Cadeautjes, Befana en Sinterklaas
In Italië vieren ze geen Sinterklaas. De cadeautjes komen met kerst: Babbo Natale, de kerstman, legt ze onder de kerstboom.
Op 6 januari komt dan nog de Befana: een vriendelijke oude heks op een bezem. Kinderen hangen een kous op, en die vult de Befana met snoep. Wie stout is geweest, krijgt kool: zwarte suikerkool, die je ook gewoon in de winkel koopt.
Bij ons thuis doen we een mix: als half Nederlandse, half Siciliaanse familie combineren we Sinterklaas en kerst. Zo krijgen de kinderen het beste van twee werelden.
Wist je dat? Kerstgewoontes die Nederlanders verbazen
Een paar Italiaanse en Siciliaanse kerstgewoontes waar je als Nederlander van opkijkt:
- 13 december: geen brood en geen pasta. Op de feestdag van Santa Lucia eten veel Sicilianen, vooral in Palermo en Siracusa, geen brood of pasta, maar arancine en cuccìa: een zoet gerecht van gekookte tarwekorrels met ricotta.
- Kindje Jezus komt pas om middernacht. De kerststal staat al weken klaar, maar de kribbe blijft leeg. Het beeldje van het kindje Jezus wordt pas om middernacht op kerstavond in de kerststal gelegd, thuis én in de kerken.
- Tombola na de kerstlunch. Na het eten speelt de hele familie urenlang tombola, een soort bingo met nummers, of Siciliaanse kaartspellen. Er wordt vaak om kleingeld gespeeld, dus houd wat muntjes apart. Reken op veel lawaai en gelach.
- Bij een levende kerststal speelt een echte baby het kindje Jezus, vaak het jongste kind van het dorp.
- Boom op 8 december op, op 6 januari weer weg. Traditioneel gaan de kerstboom en de kerststal op 8 december op, de vrije dag van Maria Onbevlekte Ontvangenis (al zetten veel mensen hem tegenwoordig eerder neer). Ze gaan pas op 6 januari weer weg. Een Italiaans spreekwoord zegt: “L’Epifania tutte le feste porta via”, Driekoningen neemt alle feestdagen mee.
- Rood ondergoed met oud en nieuw. Voor geluk in het nieuwe jaar draag je op oudejaarsavond rood ondergoed, het liefst gekregen van iemand anders.
- Linzen om middernacht. In plaats van oliebollen eet je rond middernacht linzen, vaak met cotechino (een dikke varkensworst) of zampone (een gevulde varkenspoot). Ook die horen geluk te brengen. Linzen lijken op muntjes, dus hoe meer je eet, hoe meer geld je krijgt in het nieuwe jaar.
- Kerstkoekjes uit Randazzo. In Randazzo, aan de voet van de Etna, bakken ze met kerst de tirrimulliru, een koekje gemaakt met ingekookte wijn.
Benieuwd hoe Sicilianen het nieuwe jaar vieren? Lees Oud en nieuw op Sicilië.
De mooiste kerstsfeer rond de Etna
Taormina
Taormina is met kerst echt een aanrader. Overal hangen kerstlampjes, op het plein staat vaak een grote verlichte kerstboom, en het is supergezellig om er rond te lopen. Ga tegen zonsondergang: op een heldere dag kleurt de lucht boven de zee prachtig en maak je de mooiste foto’s. Er is ook een kerstmarkt en een kerststal. Meer tips lees je bij Taormina.
Linguaglossa: de kerstman ontmoeten
In Linguaglossa, het dorp aan de voet van Etna Noord, heeft de kerstman in december een eigen kersthuisje, meestal bij de Pro Loco in het centrum. Kinderen kunnen er de kerstman ontmoeten, vaak op zondagen. De precieze dagen en tijden worden elk jaar pas kort van tevoren bekend, dus vraag ze even na bij de Pro Loco.
Catania en Acireale
In Catania zijn de straten verlicht en is er de Christmas Town in Le Ciminiere, vooral leuk met kinderen. In het barokke Acireale loop je in december langs tientallen kerststallen door de hele stad.
Linguaglossa: de kerstoptocht
In Linguaglossa trekt in de kerstperiode een optocht in historische kostuums door het dorp, die het verhaal van de geboorte van Jezus naspeelt: herders, koningen, ridders en jonkvrouwen lopen naar de kerststal. Op 5 januari is er nog een optocht, dan met de Drie Koningen. Daarbij horen kerststallen, kraampjes en Siciliaanse kerstliederen.
Levende kerststallen
Een levende kerststal (presepe vivente) is echt een Siciliaanse traditie: een heel dorp verandert in Bethlehem, met inwoners in oude kostuums die ambachten laten zien, brood bakken of kaas maken. Vaak kun je onderweg ook iets proeven. Een paar van de mooiste:
- Agira (provincie Enna, zo’n uur rijden van Catania): de enige levende kerststal van Italië die echt in de kerstnacht van 24 december wordt opgevoerd, in het middeleeuwse centrum.
- Castiglione di Sicilia: in een van de mooiste dorpen van Italië, tussen de Etna en de Alcantara, met kerstliederen, kraampjes en proeverijen. Vlak bij Etna Noord.
- Trappitello (Taormina): onder Taormina, op meerdere avonden tussen kerst en Driekoningen.
- Montalbano Elicona (provincie Messina): bekroond als een van de beste levende kerststallen van Sicilië.
- Custonaci (bij Trapani): een van de bekendste van het eiland, in de grot Mangiapane.
- In het binnenland, rond Enna, vind je er nog meer, bijvoorbeeld in Enna zelf en in Calascibetta.
Kerstmarkten
Echte kerstmarkten zoals in Duitsland moet je op Sicilië niet verwachten, maar er zijn wel gezellige markten met lokale producten, ambachten en kerstversiering:
- Catania: de Christmas Town in Le Ciminiere, een overdekt kerstdorp, vooral leuk met kinderen.
- Acireale: kraampjes met ambachten en lokale producten in het barokke centrum, plus de route langs de kerststallen.
- Taormina: een kleine, sfeervolle kerstmarkt in het verlichte centrum.
- Giarre: kerstactiviteiten in het hele centrum, van begin december tot Driekoningen.


De data en programma’s van al deze evenementen veranderen elk jaar. Kijk vlak voor je reis even op de website van de gemeente.


Typisch kerstlekkers
- Panettone: een luchtig kerstbrood met rozijnen en gekonfijt fruit. Op Sicilië vind je ook varianten met pistache van Bronte.
- Pandoro: een stervormige, boterige cake met poedersuiker.
- Buccellati: echt Siciliaanse koekjes gevuld met vijgen, noten en sinaasappel.
- Cassata: de bekende Siciliaanse taart met ricotta en marsepein.
- Tiramisu: geen Siciliaanse uitvinding, maar met kerst vaak op tafel.
Meer Siciliaanse specialiteiten lees je bij 9x typisch Siciliaans eten.
Praktisch: wat is open?
- November: veel restaurants en bars in Taormina en Catania zijn dicht tot rond 8 december.
- 24 december: veel zaken sluiten vroeg.
- 25 december: veel restaurants, winkels en excursiebedrijven zijn dicht en er zijn minder gidsen. Reserveer als je uit eten wilt.
- 26 december (Santo Stefano): feestdag, maar dan gaan veel mensen er juist op uit.
- Kerstvakantie: de Italiaanse scholen zijn dicht van ongeveer 23 december tot na Driekoningen. Het is dan drukker, vooral op de Etna en in Taormina.
- Uitverkoop: de winteruitverkoop (saldi) begint op Sicilië vlak voor Driekoningen.
Meer over het weer en de drukte lees je bij Beste reistijd Sicilië en Sicilië in de winter.
Excursies rond kerst

Sneeuwschoenwandeling kraters 2002
Etna Noord, als er sneeuw ligt

Trekking Etna Noord + lavagrot
November t/m maart

Dagtrip Etna & Alcantara
€ 80 p.p., met pick-up
Buon Natale!


